Datblygu Cymunedol ar Waith: Ymweliad â Blaenau Ffestiniog

Datblygu Cymunedol ar Waith: Ymweliad â Blaenau Ffestiniog

12 Maw 2018

Mae Chris Hemmings o grŵp Buddsoddi Lleol y Glyn ym Mae Colwyn yn ysgrifennu am ei daith ddiweddar i Flaenau Ffestiniog ar gyfer cynhadledd ddeuddydd wedi’i llywyddu gan ein ffrindiau yng Nghwmni Bro Ffestiniog.

Roedd y daith yn rhan o raglen Dysgu ar y Cyd Buddsoddi Lleol, sy’n rhoi cyfle i aelodau o’r gymuned ymweld â phrosiectau ysbrydoledig a dysgu oddi wrth ei gilydd.

Fel YR hen ganolfan chwareli llechi'r rhanbarth – ac felly’r blaned – mae gan Flaenau Ffestiniog lawer o hanes, ond gan nad yw’r diwydiant anferth hwnnw yn bodoli mwyach, nid yw’r refeniw ychwaith.  Nid yw’r gwaith yno ychwaith ac felly mae gan y dref ffiniol Fictoraidd ffyniannus, lle bu ‘towyr y byd’ llewyrchus yn yr ugeinfed ganrif, bron i bum deg mlynedd o gynhaliaeth ôl-ddiwydiannol i ymdrin â hi.

Wrth gwrs, mae llawer iawn o gyflogaeth ac incwm yn parhau yn yr ardal o hyd: ffermio, swyddi yn y llywodraeth, twristiaeth, ychydig o weithgynhyrchu a manwerthu.  Er hynny, mae’r boblogaeth wedi gostwng yn sylweddol ac am flynyddoedd lawer, roedd Blaenau yn arwyddair am ddirywiad a dadfeiliad, ac wedi’i heithrio o Barc Cenedlaethol Eryri sy’n ei chwmpasu.

Fodd bynnag, ers ugain mlynedd neu fwy, mae gwydnwch ôl-ddirywiad wedi bod yn ymddangos, yn seiliedig yn bennaf ar bobl leol yn benderfynol o adeiladu dyfodol cynaliadwy ar gyfer eu hunain, ac nid yn amodol ar fympwyon y diwydiant byd-eang a’r trychinebau economaidd anreoladwy.

Pan gyrhaeddais yn y Blaenau, euthum i’r Pengwern i chwilio am fy llety – tafarn yr hen borthmyn.  Roedd Y Pengwern wedi bod yn ffynnu fel yr oedd y dref yn ffynnu, ond caeodd y drysau pan gaeodd y chwareli.  Fodd bynnag, cododd pobl leol y cyfalaf i brynu’r adeilad drwy i gannoedd o unigolion yn y gymuned brynu cyfranddaliadau.  Yna, ar ôl cael mynediad i’r adfail llychlyd, buddsoddwyd cannoedd o oriau gan unigolion medrus, rhannol fedrus, ac yn syml, unigolion brwdfrydig er mwyn creu’r adeilad rhyfeddol ac atmosfferig lle treuliais fy noson yn y dref.  Drwy gyfarfod a siarad gyda llawer o bobl Blaenau dros y ddau ddiwrnod yr oeddwn yno, gallwn weld sut mae achub y dafarn hynafol hon yn ffon fesur o’u hangerdd a’u hymrwymiad.

Gydag awr wrth gefn ar ôl cymryd ystafell, gwahoddais fy hun i gyfarfod yn ystafell gyfarfod y dafarn lle’r oedden nhw’n trafod gwaith gwella amgylcheddol sy’n cael ei wneud yn nyffrynnoedd tair afon leol gan gymysgedd o awdurdodau lleol, elusennau cenedlaethol a Chwmni lleol Bro Ffestiniog.  Roedd yr union grŵp yr oeddwn i wedi dod yma i gael gwybod mwy amdano yn gweithredu yma, yn arbed eu mannau gwyllt lleol ac yn integreiddio eu gwaith i mewn i’r sefydliadau sydd wedi hen ennill eu plwyf.

Yn ddiweddarach, gwneuthum gyfarfod â grŵp o bobl o gymuned Buddsoddi Lleol arall - Caerau yng Nghymoedd De Cymru.  Gwnaethom gyfarfod yn siop goffi/anrhegion/canolfan wybodaeth Cwmni Bro (eto, sy’n eiddo i’r gymuned, y tro hwn gyda benthyciad wedi’i gefnogi gan y ffaith bod rhan o’r adeilad yn siop pysgod a sglodion, sy’n eithaf proffidiol!).

  • Roeddwn wedi gobeithio y byddai taith o gwmpas y prosiectau cymunedol yn fy ngalluogi i samplu prosiect beiciau Blaenaubeicio mynydd a rhai traciau llymion i lawr alltond gwell oedd peidio â mynd drwy’r glaw a’r eira, ac felly yn lle hynny, gwnaethom aros i mewn yn:
  • Siop lyfrau ddifyr, gydag amrywiaeth mawr o destunau ar y Mabinogion, straeon gwerin/hanes Cymru, a phobl leol yn trafod y byd yn gyffredinol.
  • Mae’r fenter ailgylchu dillad, sy’n prosesu pedair tunnell o ddillad bob wythnos a chyda throsiant blynyddol trawiadol iawn, yn cyflogi nifer dda o weithwyr llawn amser a rhan-amser.
  • Siop/swyddfa o’r enw Blaenau Gwyrdd, sef math o ganolfan gymunedol, lle maen nhw’n annog ymweliadau galw heibio i drafod popeth o gyflogaeth at ostwng eich biliau ynni.

Ar yr ail ddiwrnod, daethom ynghyd yn y gyn-orsaf heddlu, sy’n awr yn ganolfan gymunedol gymdeithasol, gelfyddydol a diwylliannol o’r enw Cell B – unwaith eto, prosiect sy’n eiddo i’r gymuned ac yn cael ei redeg ganddi yw hwn.  Mae sinema, gwelyau bync am y noson, caffi ac ystafell gyfarfod fawr yn Cell B ac mae wedi cael ei adnewyddu mewn modd sy’n debyg iawn i’r dafarn.

Yn ei hanfod, roedd y diwrnod yn trafod popeth yr wyf eisoes wedi’i ddisgrifio, gan bwysleisio ym mhob cam cryfder sylfaen eu gwaith yn y gefnogaeth a ddaeth o’r gymuned gefnogol sy’n gydfuddiannol iawn.  Nid yw byth yn hawdd ac mae llawer wedi cael ei ddatblygu gyda ffrydiau incwm grant sy’n lleihau trwy’r amser.  Bydd y rhain yn parhau yn bwysig o ba le bynnag y gellir cael hyd iddyn nhw.  Fodd bynnag, mae’n bwysicach fyth trwytho teimlad o werth yn y boblogaeth leol a chydlyniant yn eu mysg, sy’n eu harwain yn wir i sylweddoli y gellir cyrraedd nodau a breuddwydion.

Roedd yn wirioneddol ddefnyddiol i weld y canlyniadau fy hun sy’n cael eu cynhyrchu gan gymuned gweddol fechan o unigolion ymroddedig iawn sy’n gweithio gyda’i gilydd tuag at gyfres o nodau cyffredin.  Edrychaf ymlaen at fynd â’r syniadau a’r dulliau hyn yn ôl i Fae Colwyn lle gellir eu trafod.

Share blog
Y newyddion diweddaraf
Ymddiriedolwr Adeiladu Cymunedau 2018©